opcat calistay 1

Türkiye’de Yabancı Misafirhanelerinin Hukuki Problemleri ve Çözüm Önerileri Çalıştayı

Türkiye, Avrupa göç yolları üzerinde yer alması itibarı ile her yıl on binlerce kişinin yasal veya yasadışı giriş yaptığı, transit geçiş güzergahı olarak kullandığı bir ülkedir. Bu niteliğin güçlenmesiyle ekonomik zorluklar nedeni ile göç eden yabancıların yanı sıra, sığınma ve iltica talebi ile gelen insanların sayıları da gittikçe artmaktadır.

Türkiye, bu göç koridoru rolüne rağmen, şimdiye kadar bu konuda hukuki altyapı oluşturma gayreti sarf etmemiş ve bir çok konuda yönetmelik ve genelgelerle işlemler yürütülmeye devam edilmiştir.

 

İçişleri Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren “Yabancı Misafirhaneleri” de yıllardır herhangi bir yasal düzenleme olmadan çeşitli nedenlerle Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan birçok yabancının özgürlüğünden alıkonulduğu yerler olarak faaliyetlerini devam ettirmektedir. Her ne kadar statü olarak gözaltı merkezi ve/veya ceza-tevkif evi gibi bir resmi özgürlüğünden mahrum bırakma yeri olarak adlandırılmamış olsa da uygulamada hukuki altyapısı olmayan bu birimler, yabancıların özgürlüğünün kısıtlandığı merkezler olarak işlemektedir. 

Konu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşınmış, mahkeme ABDOLKHANI ve KARIMNIA TÜRKİYE ve Z.N.S. TÜRKİYE KARARLARIYLA sorunu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi açısından ayrıntılı olarak incelemiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 19 Eylül 2009 tarihinde verdiği Abdolkhani – Karimnia / Türkiye ve 19 Ocak 2010 tarihinde verdiği Z.N.S. / Türkiye kararları ile Türkiye’yi AHİS’in 13. ve 5. Maddelerini açıkça ihlal ettiğine kanaat getirip Türkiye’yi bu ihlaller nedeni ile başvuruculara tazminat ödemesi gerektiğine hükmetmiştir.

Ancak anılan iki kararın hukuksal sonuçları, başvuruculara tazminat ödeme yükümlülüğünden çok daha geniştir. Her iki kararda da Türkiye’deki iltica ve göç mevzuatının eksikliği yeniden gündeme getirilmiş, Türkiye’nin yabancı misafirhaneleri adı verilen merkezlerde yabancıları tutması ile AİHS’in 5. Maddesini ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. AİHM’e göre birer alıkonma merkezi olan yabancı misafirhanelerinin Türk hukukunda yasal dayanağı bulunmamaktadır. Esasen, uzun bir süredir “Mülteci Misafirhaneleri” olgusunun iç hukuka da aykırı olduğu vurgulanmaktadır. Gerçekten de, T.C. Anayasasının 19. Maddesinde kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılması halinde uygulanacak yöntemler ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Halihazırda yabancıların Mülteci Misafirhanelerinde tutulmasına ilişkin yöntemin sınırlı sayıda gösterilmiş bulunan yöntemlerden hiçbiri ile örtüşmediği görülmektedir. Bu nedenle, mevcut durumda yasal bir düzenleme olmaksızın yabancılar özgürlüklerinden yoksun bırakılmakta ve zorla alıkonmaktadırlar.

Bunun yanında, Abdolkhani – Karimnia / Türkiye kararında sığınma amacıyla Türkiye’ye gelen yabancıların adalete erişimlerinin önünde engeller olduğuna ve etkili bir yargı sisteminin olmadığına kanaat getirerek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13. Maddesinin ihlal edildiğine karar verilmiştir.

30-31 Ocak 2010 tarihlerinde Ankara Üniversitesi SBF İnsan Hakları  Merkezi ve Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi işbirliği ile Türkiye’de Yabancı Misafirhanelerinin Hukuki Problemleri ve Çözüm Önerileri Çalıştayı gerçekleştirilmiş  ve her iki kararda önce çıkan konular iki gün boyunca ayrıntıları ile masaya yatırılmıştır. Çalıştaya, kamu kurum temsilcileri, sivil toplum kuruluşu temsilcileri, çok sayıda akademisyen ve hukukçu katkı sunmuştur.

 

Çalıştay sonunda;

– Aralarında mülteci ve sığınmacıların da olduğu yabancıların Ceza Muhakemeleri Kanunu kapsamında müdafi ve Baro Adli Yardım Servisleri aracılığıyla avukata erişimlerinin önündeki problemlerin tespiti ve mevzuatta gerekli değişiklik önerilerinin yapılmasını sağlayacak bir çalışma grubunun oluşturulması,

– Yabancıların avukatlara vekaletname vermeleri sırasında pratikte yaşanan sıkıntıların giderilmesi için Türkiye Noterler Birliği nezdinde girişimlerde bulunulması,

– Hakim ve Savcıların staj programlarına mülteci hukuku ile ilgili mevzuatın eklenmesi, şu an görev yapan hakim ve savcıların bilgi kapasitelerinin arttırılması için mülteci hukuku konusunda eğitimlerin düzenlenmesi için Adalet Bakanlığı ile iletişime geçilmesi konularında somut adımların atılması ile ilgili fikir birliğine varılmıştır.

Çalışma grubunun hazırlamış olduğu Mülteci, Sığınmacı ve Diğer Yabancıların Müdafiye Erişimleri hakkında metin (Ek:2) ve çalıştayın sonuç bölümünde gerçekleşen tartışmalar neticesinde aşağıda özetle sıralanan değişiklik ihtiyaçları (Ek:1) bilgilerinize sunulmaktadır.

Aşağıdaki önerilerinin düzenlemelere yansıması bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engellerin aşılması ve hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliğin sağlaması için hayati önem taşımaktadır.

 

EK1 – Mülteci, Sığınmacı ve Diğer Yabancıların Alıkonulma Koşulları ile İlgili Öneriler

EK2 – Mülteci, Sığınmacı ve Diğer Yabancıların Müdafiye Erişimleri – Çalışma Grubu Raporu

EK3 – Çalıştay Programı


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /home/ihmpolit/public_html/wp-includes/class-wp-comment-query.php on line 399

Back to Top